Thông báo
CẢM ƠN QUÝ KHÁCH ĐÃ ĐẶT LỊCH KHÁM TẠI AIH.
Quý khách có muốn đăng ký thông tin trước không?
Vui lòng điền vào thông tin bên dưới
Khẩn cấp
ĐIỀU GÌ XẢY RA VỚI HỆ VI SINH ĐƯỜNG RUỘT SAU VIÊN KHÁNG SINH ĐẦU TIÊN?
Theo Thạc sĩ, Bác sĩ Mai Viễn Phương, Trưởng Đơn vị Nội soi tiêu hóa, Bệnh viện Quốc tế Mỹ (AIH), nhiều người nghĩ rằng phải uống kháng sinh nhiều ngày mới ảnh hưởng đến đường ruột. Thực tế, sự thay đổi của hệ vi sinh có thể bắt đầu ngay sau những liều đầu tiên.
Điều này không có nghĩa chỉ một viên thuốc sẽ phá hủy toàn bộ hệ vi sinh, nhưng ngay từ khi kháng sinh được hấp thu và đi qua đường tiêu hóa, hàng tỷ vi khuẩn trong ruột đã bắt đầu chịu tác động.
Hiểu rõ những thay đổi này sẽ giúp chúng ta sử dụng kháng sinh hợp lý hơn, tránh lạm dụng và biết cách chăm sóc đường ruột trong và sau điều trị.
Hệ vi sinh đường ruột giống như một khu rừng
Trong ruột của mỗi người có khoảng hàng chục nghìn tỷ vi sinh vật, gồm hàng trăm đến hàng nghìn loài khác nhau.
Chúng không chỉ giúp tiêu hóa thức ăn mà còn:
Sản xuất vitamin.
Nuôi dưỡng niêm mạc đại tràng.
Điều hòa miễn dịch.
Ngăn vi khuẩn gây bệnh phát triển.
Tham gia chuyển hóa nhiều loại thuốc và hormone.
Bạn có thể hình dung hệ vi sinh như một khu rừng nhiệt đới với rất nhiều loài cùng tồn tại. Khi một cơn bão quét qua, không phải tất cả cây đều đổ, nhưng cấu trúc của khu rừng sẽ thay đổi.
Kháng sinh cũng tương tự như vậy.
Sau viên kháng sinh đầu tiên, điều gì xảy ra?
Ngay sau khi uống, kháng sinh được hấp thu vào máu để tiêu diệt vi khuẩn gây bệnh.
Tuy nhiên, trên đường đi, thuốc cũng tiếp xúc với hệ vi sinh trong ruột.
Những vi khuẩn nhạy cảm với kháng sinh sẽ:
Ngừng phát triển.
Bị tiêu diệt.
Giảm số lượng nhanh chóng.
Trong khi đó, những vi khuẩn kháng thuốc hoặc ít nhạy cảm hơn sẽ có cơ hội phát triển mạnh hơn.
Chỉ sau 24–48 giờ, các nghiên cứu bằng kỹ thuật giải trình tự gene đã ghi nhận sự thay đổi về thành phần hệ vi sinh ở nhiều người.
Không phải tất cả lợi khuẩn đều biến mất
Đây là một hiểu lầm phổ biến.
Kháng sinh không tiêu diệt toàn bộ vi khuẩn đường ruột.
Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào:
Loại kháng sinh.
Liều dùng.
Thời gian điều trị.
Đường dùng (uống hay tiêm).
Tuổi.
Chế độ ăn.
Thành phần hệ vi sinh ban đầu của mỗi người.
Có người hồi phục rất nhanh, nhưng cũng có người mất nhiều tháng để hệ vi sinh trở lại trạng thái gần như ban đầu.
Đa dạng hệ vi sinh bắt đầu giảm
Một trong những thay đổi được quan sát rõ nhất là giảm tính đa dạng của hệ vi sinh.
Trong một hệ vi sinh khỏe mạnh, nhiều loài vi khuẩn cùng tồn tại và hỗ trợ lẫn nhau.
Sau khi dùng kháng sinh:
Một số loài giảm mạnh.
Một số loài biến mất tạm thời.
Một số loài phát triển quá mức.
Sự mất cân bằng này được gọi là dysbiosis.
Dysbiosis không phải lúc nào cũng gây triệu chứng ngay lập tức, nhưng có thể làm tăng nguy cơ đầy hơi, tiêu chảy hoặc nhiễm khuẩn cơ hội.
Vì sao dễ bị tiêu chảy?
Khi lợi khuẩn giảm đi, nhiều chức năng quan trọng cũng bị ảnh hưởng.
Ví dụ:
Quá trình lên men chất xơ giảm.
Sản xuất butyrate giảm.
Khả năng ức chế vi khuẩn gây bệnh suy giảm.
Kết quả là:
Phân có thể lỏng hơn.
Nhu động ruột thay đổi.
Người bệnh dễ đầy hơi hoặc đau bụng.
Đây là nguyên nhân của nhiều trường hợp tiêu chảy liên quan đến kháng sinh.
Clostridioides difficile – Khi mất cân bằng tạo cơ hội cho vi khuẩn nguy hiểm
Ở người khỏe mạnh, hệ vi sinh hoạt động như một "hàng rào sinh học", ngăn cản các vi khuẩn gây bệnh phát triển.
Khi hàng rào này bị suy yếu sau dùng kháng sinh, Clostridioides difficile (C. difficile) có thể phát triển quá mức và tiết độc tố gây:
Tiêu chảy nhiều lần.
Đau bụng.
Sốt.
Viêm đại tràng.
Trong trường hợp nặng có thể đe dọa tính mạng.
May mắn là biến chứng này không thường gặp, nhưng nguy cơ sẽ cao hơn ở người lớn tuổi, người nằm viện lâu ngày hoặc phải dùng kháng sinh phổ rộng.
Hệ vi sinh có tự hồi phục không?
Tin tốt là ở phần lớn người khỏe mạnh, hệ vi sinh có khả năng phục hồi.
Tuy nhiên, tốc độ phục hồi rất khác nhau.
Một số nghiên cứu cho thấy:
Một số loài vi khuẩn trở lại sau vài tuần.
Một số cần vài tháng.
Một số loài có thể không trở lại mức ban đầu ngay cả sau một năm.
Việc hồi phục còn phụ thuộc vào:
Chế độ ăn.
Mức độ đa dạng của hệ vi sinh trước đó.
Việc phải dùng thêm các đợt kháng sinh khác.
Tuổi và bệnh nền.
Có nên uống probiotic ngay khi dùng kháng sinh?
Đây là câu hỏi rất phổ biến.
Theo các hướng dẫn quốc tế:
Không phải ai dùng kháng sinh cũng cần uống probiotic.
Một số chủng probiotic có thể giúp giảm nguy cơ tiêu chảy liên quan đến kháng sinh ở những người có nguy cơ cao.
Hiệu quả phụ thuộc vào đúng chủng vi khuẩn, đúng liều và đúng đối tượng, không phải cứ sản phẩm nào ghi "men vi sinh" cũng có tác dụng như nhau.
Nếu cần sử dụng, người bệnh nên tham khảo ý kiến bác sĩ thay vì tự mua theo quảng cáo.
Làm gì để hệ vi sinh phục hồi tốt hơn?
Sau khi phải dùng kháng sinh, bạn có thể hỗ trợ hệ vi sinh bằng những biện pháp đơn giản nhưng có cơ sở khoa học:
Không tự ý kéo dài thời gian dùng kháng sinh.
Chỉ sử dụng khi có chỉ định của bác sĩ.
Ăn đa dạng thực phẩm giàu chất xơ như rau xanh, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt.
Bổ sung thực phẩm lên men phù hợp như sữa chua hoặc kefir nếu không có chống chỉ định.
Uống đủ nước.
Duy trì vận động.
Ngủ đủ giấc và hạn chế căng thẳng kéo dài.
Những thói quen này giúp tạo môi trường thuận lợi để lợi khuẩn phát triển trở lại.
Những điều khoa học đã chứng minh
Đến nay, các nghiên cứu đã xác nhận:
Hệ vi sinh đường ruột có thể thay đổi rất sớm sau khi bắt đầu dùng kháng sinh.
Kháng sinh làm giảm tính đa dạng của hệ vi sinh ở nhiều người.
Dysbiosis làm tăng nguy cơ tiêu chảy liên quan đến kháng sinh.
Phần lớn hệ vi sinh có khả năng hồi phục, nhưng thời gian hồi phục rất khác nhau.
Một số probiotic có thể giúp giảm nguy cơ tiêu chảy liên quan đến kháng sinh ở những đối tượng phù hợp.
Những điều vẫn đang nghiên cứu
Các nhà khoa học vẫn đang tìm lời giải cho nhiều câu hỏi:
Vì sao có người hồi phục hệ vi sinh rất nhanh nhưng có người mất nhiều tháng?
Loại kháng sinh nào gây ảnh hưởng lâu dài nhất?
Có thể dự đoán nguy cơ dysbiosis trước khi điều trị hay không?
Có thể cá thể hóa probiotic hoặc chế độ ăn dựa trên hệ vi sinh của từng người không?
Đây là những hướng nghiên cứu rất hứa hẹn trong y học chính xác.
Kháng kháng sinh đang là thách thức y tế toàn cầu, ảnh hưởng đến hàng triệu người. Vì vậy, mục tiêu không phải là e ngại kháng sinh hay từ chối điều trị khi có chỉ định, mà là sử dụng đúng lúc, đúng loại và đúng thời gian.
Theo bác sĩ Phương, trong thực hành lâm sàng, không ít người bệnh tự mua kháng sinh khi bị đau họng, cảm cúm hoặc tiêu chảy nhẹ. Việc sử dụng kháng sinh không đúng chỉ định không chỉ làm gia tăng nguy cơ kháng kháng sinh mà còn có thể ảnh hưởng đến hệ vi sinh đường ruột, đôi khi dẫn đến tiêu chảy kéo dài hoặc nhiễm Clostridioides difficile.
Tại Khoa Tiêu hóa – Bệnh viện Quốc tế Mỹ (AIH), việc chỉ định kháng sinh luôn được cân nhắc kỹ lưỡng dựa trên lợi ích và nguy cơ đối với từng người bệnh. Bên cạnh đó, bác sĩ hướng dẫn người bệnh cách chăm sóc đường ruột, xây dựng chế độ dinh dưỡng phù hợp và theo dõi các triệu chứng bất thường trong và sau điều trị. Kế hoạch điều trị cá thể hóa không chỉ giúp kiểm soát bệnh hiệu quả mà còn góp phần bảo vệ hệ vi sinh đường ruột – yếu tố quan trọng đối với sức khỏe lâu dài.
Tài liệu tham khảo
Dethlefsen L, Huse S, Sogin ML, Relman DA. The Pervasive Effects of an Antibiotic on the Human Gut Microbiota. PLoS Biology. 2008.
Dethlefsen L, Relman DA. Incomplete Recovery and Individualized Responses of the Human Distal Gut Microbiota to Repeated Antibiotic Perturbation. PNAS. 2011.
Langdon A, Crook N, Dantas G. The Effects of Antibiotics on the Microbiome
----------------------
Đăng ký khám và tư vấn tại Bệnh viện Quốc tế Mỹ (AIH)
☎Hotline: 1900 3399 || (028) 3910 9999
🌏Website: www.aih.com.vn
📍Địa chỉ: (Lối vào 199 Nguyễn Hoàng) Số 6, Đường Bắc Nam 3, Phường Bình Trưng (Quận 2 cũ), TP. Hồ Chí Minh
Để lại bình luận