Thông báo
CẢM ƠN QUÝ KHÁCH ĐÃ ĐẶT LỊCH KHÁM TẠI AIH.
Quý khách có muốn đăng ký thông tin trước không?
Vui lòng điền vào thông tin bên dưới
Khẩn cấp
BUTYRATE LÀ GÌ? "NHIÊN LIỆU" QUAN TRỌNG CỦA ĐẠI TRÀNG VÀ VAI TRÒ ĐỐI VỚI SỨC KHỎE ĐƯỜNG RUỘT, CHUYỂN HÓA VÀ NGUY CƠ UNG THƯ ĐẠI TRỰC TRÀNG
Thạc sĩ, Bác sĩ Mai Viễn Phương, Trưởng Đơn vị Nội soi tiêu hóa, Bệnh viện Quốc tế Mỹ (AIH) cho biết, nhiều người bệnh biết đến khái niệm hệ vi sinh đường ruột. Tuy nhiên, khi hỏi sâu hơn, rất ít người biết rằng điều quý giá nhất mà các lợi khuẩn mang lại không phải là bản thân chúng, mà là những chất chuyển hóa do chúng tạo ra.
Một trong những chất được nghiên cứu nhiều nhất hiện nay là butyrate.
Các nhà khoa học thường gọi butyrate là "nhiên liệu của đại tràng", bởi đây là nguồn năng lượng quan trọng giúp các tế bào niêm mạc ruột hoạt động khỏe mạnh.
Điều thú vị là cơ thể chúng ta không tự tạo ra butyrate. Chất này chỉ được sản xuất khi các lợi khuẩn lên men chất xơ từ thực phẩm.
Butyrate là gì?
Butyrate (axit butyric) thuộc nhóm axit béo chuỗi ngắn (Short-Chain Fatty Acids - SCFAs).
Ba SCFA quan trọng nhất gồm:
Acetate
Propionate
Butyrate
Trong đó, butyrate được nghiên cứu nhiều nhất vì ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của đại tràng.
Khác với chất béo trong dầu ăn hay mỡ động vật, butyrate được hình thành ngay trong lòng đại tràng khi lợi khuẩn "ăn" chất xơ mà cơ thể không tiêu hóa được.
Có thể hình dung quá trình này giống như việc ủ phân hữu cơ: phần chất xơ còn lại sau tiêu hóa được lợi khuẩn lên men và tạo thành những hợp chất có lợi, trong đó có butyrate.
Những lợi khuẩn nào tạo ra butyrate?
Không phải mọi vi khuẩn đường ruột đều có khả năng này.
Một số "nhà máy sản xuất butyrate" quan trọng nhất gồm:
Faecalibacterium prausnitzii
Roseburia intestinalis
Eubacterium rectale
Anaerobutyricum hallii
Một số loài thuộc họ Lachnospiraceae và Ruminococcaceae
Điểm chung của chúng là đều cần nguồn "nguyên liệu" từ chất xơ để tạo ra butyrate.
Vì vậy, nếu khẩu phần ăn quá ít rau xanh, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt, lượng butyrate được tạo thành cũng giảm theo.
Vì sao butyrate được gọi là "nhiên liệu" của đại tràng?
Khác với hầu hết các tế bào khác trong cơ thể sử dụng glucose làm nguồn năng lượng chính, tế bào niêm mạc đại tràng lại ưu tiên sử dụng butyrate.
Ước tính khoảng 60–70% nhu cầu năng lượng của các tế bào này đến từ butyrate.
Nhờ có butyrate, các tế bào niêm mạc có thể:
Duy trì cấu trúc khỏe mạnh.
Tái tạo sau những tổn thương nhỏ hằng ngày.
Tăng cường hàng rào bảo vệ giữa lòng ruột và cơ thể.
Hạn chế sự xâm nhập của vi khuẩn và độc tố.
Đó là lý do vì sao nhiều nhà nghiên cứu ví butyrate như "nguồn nhiên liệu" giúp đại tràng hoạt động ổn định.
Butyrate giúp giảm phản ứng viêm như thế nào?
Viêm là phản ứng tự nhiên của cơ thể để chống lại tác nhân gây hại. Tuy nhiên, nếu phản ứng viêm kéo dài ở mức độ thấp, nó có thể góp phần vào nhiều bệnh mạn tính.
Nhiều nghiên cứu cho thấy butyrate có khả năng:
Điều hòa hoạt động của tế bào miễn dịch.
Tăng số lượng tế bào T điều hòa (Treg), giúp hạn chế phản ứng miễn dịch quá mức.
Giảm sản xuất một số chất trung gian gây viêm.
Nhờ đó, butyrate được xem là một trong những yếu tố giúp duy trì trạng thái cân bằng của hệ miễn dịch tại đường ruột.
Vai trò của butyrate trong béo phì và bệnh chuyển hóa
Trong những năm gần đây, các nhà khoa học phát hiện người béo phì và người mắc đái tháo đường típ 2 thường có số lượng vi khuẩn tạo butyrate thấp hơn.
Điều này dẫn đến giả thuyết rằng butyrate có thể góp phần:
Duy trì tính toàn vẹn của hàng rào ruột.
Giảm tình trạng viêm mạn tính mức độ thấp.
Hỗ trợ cải thiện độ nhạy insulin.
Ảnh hưởng đến các hormone điều hòa cảm giác đói và no.
Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng butyrate không phải là "thuốc giảm cân". Hiện chưa có bằng chứng cho thấy bổ sung butyrate đơn thuần có thể giúp giảm cân một cách đáng kể.
Điều quan trọng hơn là xây dựng một chế độ ăn giàu chất xơ để hệ vi sinh tự tạo ra butyrate theo cơ chế tự nhiên.
Butyrate và nguy cơ ung thư đại trực tràng
Đây là lĩnh vực được nghiên cứu rất nhiều.
Trong phòng thí nghiệm và trên mô hình động vật, butyrate cho thấy nhiều tác động tích cực như:
Hỗ trợ duy trì sự biệt hóa bình thường của tế bào niêm mạc đại tràng.
Thúc đẩy quá trình chết theo chương trình (apoptosis) của một số tế bào bất thường.
Điều hòa biểu hiện gen thông qua cơ chế ức chế histone deacetylase (HDAC).
Góp phần giảm phản ứng viêm kéo dài ở niêm mạc đại tràng.
Ngoài ra, nhiều nghiên cứu quan sát ghi nhận rằng những người có chế độ ăn giàu chất xơ thường có hệ vi sinh tạo nhiều butyrate hơn và nguy cơ ung thư đại trực tràng thấp hơn.
Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc butyrate có thể phòng ngừa hoặc điều trị ung thư. Mối liên hệ này còn chịu ảnh hưởng của rất nhiều yếu tố khác như di truyền, lối sống, hút thuốc, rượu bia, béo phì và chế độ ăn.
Hiện nay, chưa có hướng dẫn y khoa nào khuyến cáo sử dụng butyrate như một phương pháp điều trị hoặc phòng ngừa ung thư đại trực tràng.
Có nên uống viên bổ sung butyrate?
Nhiều sản phẩm chứa butyrate đã xuất hiện trên thị trường.
Tuy nhiên:
Bằng chứng về hiệu quả lâu dài còn hạn chế.
Chưa có khuyến cáo sử dụng thường quy ở người khỏe mạnh.
Không thể thay thế chế độ ăn giàu chất xơ.
Đối với đa số người trưởng thành, cách tốt nhất để tăng butyrate vẫn là "nuôi" các lợi khuẩn sản xuất butyrate bằng thực phẩm tự nhiên.
Làm thế nào để cơ thể tạo nhiều butyrate hơn?
Những biện pháp có cơ sở khoa học gồm:
Ăn nhiều rau xanh mỗi ngày.
Tăng các loại đậu, yến mạch và ngũ cốc nguyên hạt.
Ăn trái cây đa dạng.
Bổ sung thực phẩm giàu prebiotic như hành, tỏi, măng tây, chuối còn hơi xanh.
Hạn chế thực phẩm siêu chế biến.
Chỉ dùng kháng sinh khi có chỉ định.
Duy trì vận động và giấc ngủ tốt.
Những thay đổi này không chỉ giúp tăng sản xuất butyrate mà còn mang lại lợi ích cho sức khỏe tim mạch, chuyển hóa và hệ miễn dịch.
Những điều khoa học đã chứng minh
Đến nay, các nghiên cứu đã xác nhận:
Butyrate là nguồn năng lượng quan trọng của tế bào niêm mạc đại tràng.
Butyrate giúp duy trì hàng rào bảo vệ ruột và điều hòa miễn dịch.
Người béo phì, đái tháo đường típ 2 và một số bệnh viêm ruột thường có ít vi khuẩn tạo butyrate hơn.
Chế độ ăn giàu chất xơ giúp tăng sản xuất butyrate.
Những điều vẫn đang nghiên cứu
Các nhà khoa học vẫn đang tìm lời giải cho nhiều câu hỏi:
Có thể bổ sung butyrate để điều trị bệnh viêm ruột hay không?
Liệu butyrate có giúp giảm nguy cơ ung thư đại trực tràng trong các thử nghiệm dài hạn?
Có thể cá thể hóa chế độ ăn dựa trên khả năng tạo butyrate của từng người?
Vai trò của postbiotic chứa butyrate sẽ phát triển đến đâu trong tương lai?
Một hệ vi sinh khỏe mạnh không phụ thuộc vào một viên thuốc hay một loại thực phẩm chức năng, mà được xây dựng từ những bữa ăn hằng ngày.
Khi bạn ăn đủ chất xơ, đa dạng thực vật và duy trì lối sống lành mạnh, hàng nghìn tỷ vi khuẩn trong đường ruột sẽ tự tạo ra những chất có lợi như butyrate. Đó là cách tự nhiên và bền vững nhất để chăm sóc đại tràng.
Tại Khoa Tiêu hóa – Bệnh viện Quốc tế Mỹ, chúng tôi luôn tiếp cận người bệnh theo hướng cá thể hóa. Chúng tôi không chỉ điều trị triệu chứng mà còn dành thời gian tìm hiểu chế độ ăn, công việc, thói quen sinh hoạt, mức độ căng thẳng và những lo lắng của từng người bệnh. Từ đó, chúng tôi xây dựng kế hoạch dinh dưỡng và điều trị phù hợp với từng cá nhân, dựa trên các bằng chứng khoa học cập nhật nhất, nhằm giúp người bệnh cải thiện sức khỏe đường ruột một cách lâu dài.
Tài liệu tham khảo
Louis P, Flint HJ. Formation of propionate and butyrate by the human colonic microbiota. Environmental Microbiology. 2017.
Koh A, De Vadder F, Kovatcheva-Datchary P, Bäckhed F. From dietary fiber to host physiology: Short-chain fatty acids as key bacterial metabolites. Cell. 2016.
----------------------
Đăng ký khám và tư vấn tại Bệnh viện Quốc tế Mỹ (AIH)
☎Hotline: 1900 3399 || (028) 3910 9999
🌏Website: www.aih.com.vn
📍Địa chỉ: (Lối vào 199 Nguyễn Hoàng) Số 6, Đường Bắc Nam 3, Phường Bình Trưng (Quận 2 cũ), TP. Hồ Chí Minh
Để lại bình luận