Thông báo
Vui lòng điền vào thông tin bên dưới
Khẩn cấp
NGƯỜI BÉO PHÌ CÓ HỆ VI SINH ĐƯỜNG RUỘT KHÁC NGƯỜI KHỎE MẠNH KHÔNG? NHỮNG ĐIỀU KHOA HỌC ĐÃ CHỨNG MINH
Theo ThS.BS Mai Viễn Phương, Trưởng Đơn vị Nội soi Tiêu hóa tại AIH, trên Internet hiện nay có không ít thông tin cho rằng người béo phì là do thiếu lợi khuẩn, cân bằng hệ vi sinh đường ruột sẽ giúp giảm cân hoặc sử dụng men vi sinh có thể đốt cháy mỡ thừa. Những quan niệm này dễ khiến nhiều người cho rằng béo phì đơn thuần là vấn đề xuất phát từ đường ruột. Tuy nhiên, trên thực tế, mối liên hệ giữa hệ vi sinh đường ruột và cân nặng phức tạp hơn nhiều.
Các nghiên cứu trong khoảng hai thập kỷ qua cho thấy hệ vi sinh đường ruột có liên quan đến béo phì và các rối loạn chuyển hóa. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa hệ vi sinh là nguyên nhân duy nhất gây tăng cân.
Béo phì là kết quả của sự tương tác giữa nhiều yếu tố: di truyền, chế độ ăn, vận động, giấc ngủ, nội tiết, thuốc đang sử dụng, môi trường sống và cả hệ vi sinh đường ruột.
Các nghiên cứu đã phát hiện điều gì?
Năm 2006, một nghiên cứu đăng trên tạp chí Nature đã tạo nên bước ngoặt trong lĩnh vực này.
Các nhà khoa học nhận thấy chuột béo phì có hệ vi sinh khác với chuột gầy. Đặc biệt hơn, khi chuyển hệ vi sinh từ chuột béo sang chuột không có vi khuẩn đường ruột, những con chuột nhận hệ vi sinh này tăng tích lũy mỡ nhiều hơn dù lượng thức ăn không thay đổi đáng kể.
Sau đó, hàng trăm nghiên cứu ở người tiếp tục được thực hiện.
Kết quả nhìn chung cho thấy người béo phì thường có hệ vi sinh khác với người có cân nặng khỏe mạnh, nhưng mức độ khác nhau ở từng cá nhân.
Người béo phì có những thay đổi nào trong hệ vi sinh?
1. Giảm sự đa dạng của hệ vi sinh
Một trong những phát hiện được lặp lại nhiều nhất là giảm tính đa dạng của hệ vi sinh.
Ở người khỏe mạnh, hàng nghìn loài vi khuẩn cùng tồn tại và hỗ trợ lẫn nhau.
Ngược lại, ở nhiều người béo phì, số lượng và sự phong phú của các loài vi khuẩn giảm đi.
Hệ vi sinh trở nên "nghèo nàn" hơn, giống như một khu rừng chỉ còn vài loại cây thay vì một hệ sinh thái đa dạng.
Sự đa dạng này được xem là một dấu hiệu của hệ vi sinh khỏe mạnh, mặc dù không phải là yếu tố duy nhất quyết định sức khỏe.
2. Giảm các lợi khuẩn tạo axit béo chuỗi ngắn
Nhiều nghiên cứu ghi nhận sự giảm của các vi khuẩn có khả năng sản xuất axit béo chuỗi ngắn (Short-Chain Fatty Acids – SCFAs) như butyrate, acetate và propionate.
Những chất này có nhiều vai trò quan trọng:
Nuôi dưỡng tế bào niêm mạc đại tràng.
Giúp duy trì hàng rào bảo vệ của ruột.
Điều hòa phản ứng miễn dịch.
Hỗ trợ kiểm soát đường huyết.
Tham gia điều hòa cảm giác no.
Khi các vi khuẩn này giảm đi, môi trường trong đường ruột cũng thay đổi theo.
3. Giảm số lượng Akkermansia muciniphila
Một trong những lợi khuẩn được nghiên cứu nhiều nhất hiện nay là Akkermansia muciniphila.
Loài vi khuẩn này sống sát lớp nhầy bảo vệ niêm mạc ruột và được cho là có vai trò:
Duy trì hàng rào bảo vệ ruột.
Giảm phản ứng viêm mức độ thấp.
Hỗ trợ chuyển hóa đường và chất béo.
Nhiều nghiên cứu cho thấy người béo phì hoặc mắc hội chứng chuyển hóa thường có lượng Akkermansia thấp hơn.
Tuy nhiên, đây không phải là quy luật tuyệt đối. Có người béo phì vẫn có lượng Akkermansia bình thường, trong khi một số người gầy lại có lượng thấp.
4. Tăng các vi khuẩn liên quan đến phản ứng viêm
Một số nhóm vi khuẩn có khả năng tạo ra các thành phần kích thích hệ miễn dịch có thể tăng lên ở người béo phì.
Điều này được cho là góp phần vào tình trạng viêm mạn tính mức độ thấp, vốn là đặc điểm thường gặp ở:
Béo phì.
Gan nhiễm mỡ.
Đái tháo đường típ 2.
Hội chứng chuyển hóa.
Bệnh tim mạch.
Tuy nhiên, các nhà khoa học vẫn đang nghiên cứu xem những thay đổi này là nguyên nhân hay là hậu quả của béo phì.
Vì sao hệ vi sinh có thể ảnh hưởng đến cân nặng?
Các nhà nghiên cứu đưa ra nhiều cơ chế khác nhau.
Thứ nhất, ảnh hưởng đến khả năng khai thác năng lượng
Vi khuẩn đường ruột giúp phân giải chất xơ mà cơ thể không tự tiêu hóa được.
Quá trình này tạo ra SCFAs, mang lại nhiều lợi ích nhưng cũng đồng thời cung cấp thêm một phần năng lượng cho cơ thể.
Mức độ đóng góp của cơ chế này ở người vẫn đang được nghiên cứu.
Thứ hai, ảnh hưởng đến hormone kiểm soát cảm giác đói
Hệ vi sinh có thể tác động đến các hormone như GLP-1 và PYY, là những hormone giúp tạo cảm giác no sau bữa ăn.
Ngoài ra, thông qua trục ruột – não, hệ vi sinh còn có thể ảnh hưởng đến cách não bộ tiếp nhận tín hiệu đói và no.
Thứ ba, tác động đến phản ứng viêm
Khi hàng rào bảo vệ ruột suy yếu, một số thành phần của vi khuẩn có thể đi vào máu nhiều hơn, kích hoạt phản ứng viêm mức độ thấp.
Tình trạng viêm kéo dài này được xem là một yếu tố góp phần vào kháng insulin và các rối loạn chuyển hóa.
Có phải chỉ cần thay đổi hệ vi sinh là sẽ giảm cân?
Đây là điều rất nhiều người hiểu nhầm.
Cho đến nay, không có bằng chứng cho thấy chỉ cần thay đổi hệ vi sinh là đủ để điều trị béo phì.
Một số nghiên cứu về probiotic, prebiotic hoặc cấy ghép hệ vi sinh (FMT) cho kết quả bước đầu đáng khích lệ ở một số nhóm người, nhưng hiệu quả còn khiêm tốn và chưa đủ để đưa vào khuyến cáo điều trị thường quy.
Điều mang lại hiệu quả rõ ràng nhất vẫn là:
Chế độ ăn cân đối.
Tăng lượng chất xơ.
Vận động thường xuyên.
Ngủ đủ giấc.
Kiểm soát căng thẳng.
Điều trị các bệnh lý nội tiết hoặc chuyển hóa nếu có.
Những điều khoa học đã chứng minh
Đến nay, các nghiên cứu đã ghi nhận:
Người béo phì thường có hệ vi sinh khác với người có cân nặng khỏe mạnh.
Sự đa dạng của hệ vi sinh có xu hướng giảm.
Một số lợi khuẩn như Akkermansia muciniphila và các vi khuẩn tạo butyrate thường giảm ở nhiều nghiên cứu.
Hệ vi sinh có liên quan đến phản ứng viêm, kháng insulin và chuyển hóa năng lượng.
Chế độ ăn giàu chất xơ và giảm cân lành mạnh có thể cải thiện hệ vi sinh theo hướng có lợi.
Những điều vẫn đang nghiên cứu
Nhiều câu hỏi quan trọng vẫn chưa có lời giải cuối cùng:
Những thay đổi của hệ vi sinh là nguyên nhân hay hậu quả của béo phì?
Có thể dự đoán khả năng giảm cân thông qua phân tích hệ vi sinh không?
Chủng probiotic nào thực sự giúp hỗ trợ kiểm soát cân nặng?
Liệu trong tương lai có thể điều trị béo phì bằng các liệu pháp nhắm vào hệ vi sinh hay không?
Đây là những hướng nghiên cứu rất triển vọng nhưng vẫn cần thêm các thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn.
ThS.BS Mai Viễn Phương, Trưởng Đơn vị Nội soi Tiêu hóa nhận định, người bệnh cần thận trọng trước những lời quảng cáo về các sản phẩm có khả năng “cân bằng hệ vi sinh để giảm cân thần tốc”. Hiện nay, chưa có loại men vi sinh hay thực phẩm chức năng nào có thể thay thế chế độ dinh dưỡng khoa học, vận động thể chất và điều trị y khoa khi cần thiết.
Tại Khoa Tiêu hóa – Bệnh viện Quốc tế Mỹ (AIH), người bệnh được thăm khám và đánh giá toàn diện, không chỉ tập trung vào các triệu chứng tiêu hóa mà còn xem xét chế độ dinh dưỡng, giấc ngủ, đặc thù công việc, mức độ căng thẳng và các bệnh lý chuyển hóa liên quan. Dựa trên tình trạng sức khỏe và nhu cầu riêng của từng người, bác sĩ xây dựng kế hoạch chăm sóc, điều trị cá thể hóa, hướng đến cải thiện sức khỏe đường ruột và hỗ trợ kiểm soát cân nặng an toàn, bền vững theo các bằng chứng y khoa cập nhật.
Tài liệu tham khảo
Turnbaugh PJ, Ley RE, Mahowald MA, et al. An obesity-associated gut microbiome with increased capacity for energy harvest. Nature. 2006.
Cani PD, Jordan BF. Gut microbiota-mediated inflammation in obesity and metabolic disorders. Nature Reviews Endocrinology. 2018.
----------------------
Đăng ký khám và tư vấn tại Bệnh viện Quốc tế Mỹ (AIH)
☎Hotline: 1900 3399 || (028) 3910 9999
🌏Website: www.aih.com.vn
📍Địa chỉ: (Lối vào 199 Nguyễn Hoàng) Số 6, Đường Bắc Nam 3, Phường Bình Trưng (Quận 2 cũ), TP. Hồ Chí Minh































































Để lại bình luận