Thông báo
CẢM ƠN QUÝ KHÁCH ĐÃ ĐẶT LỊCH KHÁM TẠI AIH.
Quý khách có muốn đăng ký thông tin trước không?
Vui lòng điền vào thông tin bên dưới
Khẩn cấp
ĐỪNG LẠM DỤNG THUỐC TRÀO NGƯỢC NẾU BẠN CÓ DẤU HIỆU NHẠY CẢM THỰC QUẢN
Điều gì đang xảy ra khi uống thuốc đúng mà vẫn còn đau?
Thạc sĩ, Bác sĩ Mai Viễn Phương, Trưởng Đơn vị Nội soi Tiêu hóa, Bệnh viện Quốc tế Mỹ (AIH), cho biết không ít người bệnh băn khoăn:
“Tôi đã uống thuốc đúng theo hướng dẫn.”
“Kết quả nội soi cho thấy thực quản gần như bình thường.”
“Nhưng ngày nào tôi cũng vẫn thấy nóng rát, khó chịu.”
Nếu bạn cũng từng rơi vào tình trạng này, đừng quá lo lắng vì đây không phải là trường hợp hiếm gặp.
Trước đây, khi các triệu chứng vẫn kéo dài sau điều trị, nhiều người cho rằng nguyên nhân là do dạ dày vẫn tiết quá nhiều acid. Vì vậy, hướng xử trí thường là tăng liều hoặc kéo dài thời gian sử dụng thuốc ức chế acid.
Tuy nhiên, với sự phát triển của các phương pháp chẩn đoán chuyên sâu, các bác sĩ nhận thấy rằng không phải lúc nào acid dạ dày cũng là nguyên nhân gây ra các triệu chứng kéo dài.
Ở một số người, thực quản trở nên nhạy cảm hơn bình thường. Chỉ một lượng acid rất nhỏ, hoặc thậm chí những kích thích sinh lý hoàn toàn bình thường trong quá trình ăn uống, cũng có thể tạo cảm giác nóng rát, đau tức sau xương ức hoặc khó chịu như đang bị trào ngược nặng. Tình trạng này được gọi là tăng nhạy cảm thực quản (Esophageal Hypersensitivity).
Thực quản – một "cảm biến" rất tinh tế
Thực quản không chỉ là một chiếc ống đưa thức ăn từ miệng xuống dạ dày.
Trong thành thực quản có hàng triệu đầu tận thần kinh hoạt động như những cảm biến siêu nhỏ. Chúng liên tục ghi nhận:
Thức ăn đang đi qua.
Nhiệt độ của thức ăn.
Áp lực khi nuốt.
Sự căng giãn của thành thực quản.
Một lượng nhỏ dịch trào ngược từ dạ dày.
Sau đó, những tín hiệu này được truyền lên não để cơ thể xử lý.
Ở người khỏe mạnh, não sẽ "lọc" phần lớn các tín hiệu bình thường nên chúng ta gần như không cảm nhận được quá trình này.
Bạn không cảm thấy từng ngụm nước đang đi qua thực quản.
Bạn cũng không cảm thấy những lần trào ngược sinh lý vẫn xảy ra vài lần mỗi ngày.
Đó là cơ chế hoạt động hoàn toàn bình thường của cơ thể.
Để dễ hình dung, hãy tưởng tượng ngôi nhà của bạn có một hệ thống báo động.
Bình thường, chuông chỉ vang lên khi thực sự có người đột nhập. Nhưng nếu hệ thống bị lỗi và trở nên quá nhạy, chỉ cần một cơn gió, một chú mèo chạy ngang hay vài chiếc lá rơi cũng đủ khiến chuông báo động liên tục.
Không phải vì nguy hiểm nhiều hơn, mà vì hệ thống đã phản ứng quá mức với những tín hiệu hoàn toàn bình thường.
Tăng nhạy cảm thực quản cũng hoạt động theo cơ chế tương tự.
Ở những người mắc tình trạng này, các kích thích rất nhỏ như một lượng ít dịch trào ngược, sự co bóp của thực quản khi nuốt, hay thậm chí những thay đổi sinh lý bình thường sau bữa ăn cũng có thể bị hệ thần kinh "khuếch đại". Não sẽ diễn giải những tín hiệu vô hại đó thành cảm giác nóng rát, đau tức hoặc khó chịu như đang bị trào ngược nặng, dù thực tế tổn thương hoặc lượng acid không đáng kể.
Acid không phải lúc nào cũng là “thủ phạm”
Theo Thạc sĩ, Bác sĩ Mai Viễn Phương, nhiều người vẫn cho rằng acid dạ dày càng nhiều thì triệu chứng trào ngược sẽ càng nặng. Tuy nhiên, thực tế không hoàn toàn như vậy.
Có những người bị trào ngược acid khá nhiều nhưng chỉ có triệu chứng nhẹ hoặc hầu như không cảm thấy khó chịu. Ngược lại, cũng có người lượng acid trào ngược gần như trong giới hạn bình thường nhưng vẫn thường xuyên bị nóng rát sau xương ức, đau tức hoặc cảm giác khó chịu kéo dài.
Điều này cho thấy mức độ triệu chứng không chỉ phụ thuộc vào lượng acid trào ngược mà còn liên quan đến độ nhạy của thực quản. Khi thực quản trở nên quá nhạy cảm, những kích thích rất nhỏ vốn không gây khó chịu ở người bình thường cũng có thể tạo ra cảm giác đau hoặc nóng rát rõ rệt.
Đó cũng là lý do hai người có kết quả nội soi hoặc đo acid gần giống nhau nhưng lại có trải nghiệm triệu chứng hoàn toàn khác nhau.
Vì sao thực quản trở nên nhạy cảm?
Đến nay, các nhà khoa học cho rằng đây là kết quả của nhiều yếu tố phối hợp.
Viêm kéo dài làm thay đổi các đầu dây thần kinh
Acid trào ngược lặp đi lặp lại trong thời gian dài có thể làm các đầu tận thần kinh trở nên "cảnh giác" hơn.
Ngay cả khi tình trạng viêm đã được điều trị, các dây thần kinh này vẫn có thể tiếp tục phản ứng quá mức.
Hàng rào bảo vệ của thực quản bị suy yếu
Bề mặt niêm mạc thực quản giống như một lớp áo giáp mỏng.
Khi lớp bảo vệ này bị tổn thương, những kích thích vốn vô hại cũng dễ tiếp cận các đầu dây thần kinh hơn.
Đó là lý do người bệnh cảm thấy nóng rát ngay cả khi lượng acid rất ít.
Não bộ khuếch đại cảm giác đau
Não không chỉ tiếp nhận tín hiệu mà còn quyết định chúng ta cảm nhận đau nhiều hay ít.
Ở một số người, hệ thống xử lý đau hoạt động quá mức.
Não giống như một chiếc loa được mở âm lượng tối đa.
Chỉ một tín hiệu rất nhỏ cũng tạo ra cảm giác rất mạnh.
Đây là cơ chế thường gặp ở nhiều rối loạn tiêu hóa chức năng, trong đó có tăng nhạy cảm thực quản.
Vì sao bệnh thường bị bỏ sót?
Một trong những nguyên nhân là vì không có tổn thương rõ ràng khi nội soi.
Người bệnh thường nghe bác sĩ nói:
“Thực quản của anh/chị nhìn rất bình thường.”
Sau đó họ tiếp tục băn khoăn:
“Nếu bình thường thì tại sao tôi vẫn đau?”
Thực ra, nội soi chỉ giúp quan sát hình ảnh bên ngoài của niêm mạc.
Trong khi đó, tăng nhạy cảm thực quản là rối loạn liên quan đến chức năng cảm nhận, chứ không phải lúc nào cũng có tổn thương nhìn thấy bằng mắt.
Đây cũng là lý do bệnh dễ bị hiểu nhầm hoặc bỏ sót nếu chỉ dựa vào nội soi.
Những dấu hiệu khiến bác sĩ nghĩ đến tăng nhạy cảm thực quản
Không phải cứ còn nóng rát sau điều trị là đồng nghĩa với việc thuốc không hiệu quả hoặc acid dạ dày vẫn còn quá nhiều. Theo Thạc sĩ, Bác sĩ Mai Viễn Phương, Trưởng Đơn vị Nội soi Tiêu hóa, Bệnh viện Quốc tế Mỹ (AIH), trong quá trình thăm khám, bác sĩ sẽ cân nhắc khả năng tăng nhạy cảm thực quản nếu người bệnh có một số đặc điểm sau:
Đã điều trị đúng và đủ bằng thuốc nhưng các triệu chứng vẫn kéo dài.
Nội soi cho thấy thực quản đã hồi phục hoặc chỉ còn viêm rất nhẹ.
Triệu chứng thường xuất hiện sau bữa ăn hoặc tăng lên khi căng thẳng, lo âu.
Đau ngực đã được thăm khám và loại trừ các nguyên nhân tim mạch.
Kết quả đo pH hoặc đo trở kháng - pH thực quản 24 giờ cho thấy lượng acid trào ngược không nhiều, nhưng các triệu chứng lại xuất hiện trùng với thời điểm xảy ra các đợt trào ngược.
Những thông tin này giúp bác sĩ xác định chính xác nguyên nhân gây triệu chứng, từ đó lựa chọn hướng điều trị phù hợp thay vì chỉ tăng liều hoặc kéo dài thời gian dùng thuốc ức chế acid.
Điều trị không phải là dùng thuốc mạnh hơn
Nhiều người cho rằng khi triệu chứng không cải thiện, chỉ cần tăng liều hoặc đổi sang thuốc mạnh hơn. Tuy nhiên, điều này không phải lúc nào cũng đúng.
Thạc sĩ, Bác sĩ Mai Viễn Phương cho biết, nếu nguyên nhân là tăng nhạy cảm thực quản, việc tiếp tục tăng liều thuốc ức chế tiết acid thường không mang lại nhiều lợi ích, bởi vấn đề lúc này không nằm ở lượng acid mà ở cách thực quản phản ứng với các kích thích.
Vì vậy, mục tiêu điều trị sẽ được cá thể hóa cho từng người bệnh, bao gồm:
Kiểm soát tình trạng trào ngược nếu vẫn còn.
Giảm sự nhạy cảm của hệ thần kinh thực quản bằng các thuốc phù hợp khi có chỉ định.
Điều chỉnh chế độ ăn uống và sinh hoạt.
Cải thiện chất lượng giấc ngủ.
Kiểm soát căng thẳng kéo dài.
Điều trị các rối loạn đi kèm nếu có.
Điều trị tăng nhạy cảm thực quản thường đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa bác sĩ và người bệnh. Khi xác định đúng nguyên nhân và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, đa số người bệnh có thể kiểm soát triệu chứng tốt hơn và cải thiện chất lượng cuộc sống.
Người bệnh có thể làm gì để hỗ trợ điều trị?
Bên cạnh việc tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ, người bệnh nên:
Ăn đúng giờ và tránh ăn quá no.
Hạn chế nằm ngay sau bữa ăn.
Duy trì cân nặng hợp lý.
Ngủ đủ giấc.
Tập thể dục đều đặn.
Học cách kiểm soát căng thẳng.
Không tự ý tăng hoặc ngừng thuốc.
Những thay đổi tưởng như đơn giản này có thể giúp giảm đáng kể tần suất xuất hiện triệu chứng.
Thạc sĩ, Bác sĩ Mai Viễn Phương nhấn mạnh, điều trị trào ngược không chỉ đơn thuần là kê đơn thuốc hay tăng liều thuốc khi triệu chứng kéo dài. Điều quan trọng nhất là xác định chính xác nguyên nhân gây khó chịu ở từng người bệnh.
Tại Khoa Tiêu hóa, Bệnh viện Quốc tế Mỹ (AIH), người bệnh được tiếp cận quy trình chẩn đoán toàn diện nhằm phân biệt các tình trạng có triệu chứng tương tự như bệnh trào ngược dạ dày – thực quản (GERD), tăng nhạy cảm thực quản, ợ nóng chức năng hay rối loạn vận động thực quản.
Hệ thống nội soi Olympus độ phân giải cao giúp phát hiện chính xác các tổn thương như viêm thực quản, Barrett thực quản và các bất thường khác. Trong những trường hợp nội soi không ghi nhận tổn thương nhưng triệu chứng vẫn kéo dài, bác sĩ có thể chỉ định thêm các thăm dò chuyên sâu như đo pH thực quản hoặc đo trở kháng - pH thực quản 24 giờ để xác định cơ chế gây bệnh và lựa chọn hướng điều trị phù hợp.
Với cách tiếp cận cá thể hóa, Khoa Tiêu hóa, Bệnh viện Quốc tế Mỹ không chỉ hướng đến kiểm soát triệu chứng trước mắt mà còn giúp người bệnh hạn chế việc sử dụng thuốc không cần thiết, cải thiện chất lượng cuộc sống và đồng hành lâu dài trong quá trình chăm sóc sức khỏe tiêu hóa.
Những điều cần nhớ
Tăng nhạy cảm thực quản là tình trạng thực quản phản ứng quá mức với những kích thích bình thường, không phải lúc nào cũng do acid dạ dày tăng nhiều.
Nội soi bình thường không có nghĩa là không có bệnh hoặc không có nguyên nhân gây triệu chứng.
Mức độ nóng rát hay đau tức không phản ánh chính xác mức độ tổn thương của thực quản.
Tăng liều thuốc không phải lúc nào cũng giúp cải thiện triệu chứng nếu nguyên nhân là tăng nhạy cảm thực quản.
Chẩn đoán đúng nguyên nhân và điều trị cá thể hóa là chìa khóa giúp kiểm soát triệu chứng hiệu quả, hạn chế điều trị không cần thiết và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Tài liệu tham khảo
Sawada A, Sifrim D, Fujiwara Y. Esophageal Reflux Hypersensitivity: A Comprehensive Review. Gut and Liver. 2023;17(6):831–842.
----------------------
Đăng ký khám và tư vấn tại Bệnh viện Quốc tế Mỹ (AIH)
☎Hotline: 1900 3399 || (028) 3910 9999
🌏Website: www.aih.com.vn
📍Địa chỉ: (Lối vào 199 Nguyễn Hoàng) Số 6, Đường Bắc Nam 3, Phường Bình Trưng (Quận 2 cũ), TP. Hồ Chí Minh
Để lại bình luận