Notification
THANK YOU FOR MAKING AN APPOINTMENT AT AIH.
Would you like to pre-register?
Please fill in the information below
Urgent
VÌ SAO CHẾ ĐỘ ĂN LÀ YẾU TỐ QUYẾT ĐỊNH HỆ VI SINH ĐƯỜNG RUỘT?
Vì sao chế độ ăn là yếu tố quyết định hệ vi sinh đường ruột?
Thạc sĩ, Bác sĩ Mai Viễn Phương, Trưởng Đơn vị Nội soi tiêu hóa, Bệnh viện Quốc tế Mỹ (AIH) chia sẻ, nếu bộ gen của chúng ta được thừa hưởng từ cha mẹ và gần như không thể thay đổi, thì hệ vi sinh đường ruột lại linh hoạt hơn rất nhiều. Điều này có nghĩa là những gì bạn ăn mỗi ngày có thể làm thay đổi thành phần và hoạt động của hàng nghìn tỷ vi sinh vật trong ruột.
Đây là một phát hiện quan trọng của y học hiện đại. Trước đây, các bác sĩ thường tập trung vào thuốc để điều trị bệnh. Ngày nay, ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy chế độ ăn uống không chỉ cung cấp dinh dưỡng cho con người mà còn là nguồn "thức ăn" quyết định sự phát triển của hệ vi sinh đường ruột. Nói cách khác, mỗi bữa ăn bạn lựa chọn không chỉ nuôi cơ thể mà còn đang "nuôi" các vi khuẩn sống trong đường tiêu hóa.
Hệ vi sinh phản ứng rất nhanh với những gì chúng ta ăn
Bác sĩ Phương cho biết, nhiều người cho rằng muốn thay đổi sức khỏe đường ruột phải mất nhiều tháng hoặc nhiều năm. Thực tế không hoàn toàn như vậy.
Các nghiên cứu cho thấy chỉ sau vài ngày thay đổi chế độ ăn, thành phần của hệ vi sinh đã bắt đầu thay đổi. Khi chuyển từ chế độ ăn nhiều rau, ngũ cốc nguyên hạt và trái cây sang chế độ ăn nhiều thịt đỏ, thực phẩm chế biến sẵn và đồ ngọt, số lượng một số nhóm vi khuẩn có lợi sẽ giảm, trong khi các nhóm vi khuẩn thích nghi với môi trường nhiều chất béo và đường lại phát triển mạnh hơn.
Tin vui là quá trình này cũng có thể diễn ra theo chiều ngược lại. Khi tăng lượng chất xơ, rau xanh và thực phẩm có nguồn gốc thực vật, nhiều loài vi khuẩn có lợi có thể dần phục hồi. Điều này cho thấy hệ vi sinh không phải là yếu tố cố định mà có thể được cải thiện thông qua lối sống và dinh dưỡng.
Chất xơ – "nguồn nhiên liệu" quan trọng nhất của lợi khuẩn
Khi nhắc đến chất xơ, nhiều người chỉ nghĩ đến tác dụng phòng táo bón. Tuy nhiên, vai trò của chất xơ còn lớn hơn rất nhiều.
Phần lớn chất xơ trong rau củ, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt không được tiêu hóa tại dạ dày hay ruột non. Chúng đi xuống đại tràng và trở thành nguồn thức ăn cho lợi khuẩn.
Trong quá trình lên men chất xơ, vi khuẩn tạo ra các axit béo chuỗi ngắn (Short-Chain Fatty Acids – SCFA) như butyrate, acetate và propionate. Đây là những phân tử có vai trò đặc biệt quan trọng đối với sức khỏe:
Là nguồn năng lượng chính của tế bào niêm mạc đại tràng.
Giúp duy trì hàng rào bảo vệ ruột, hạn chế sự xâm nhập của vi khuẩn và độc tố.
Điều hòa hoạt động của hệ miễn dịch, góp phần giảm tình trạng viêm mạn tính.
Hỗ trợ kiểm soát đường huyết và chuyển hóa chất béo.
Tăng cảm giác no, từ đó hỗ trợ kiểm soát cân nặng.
Có thể hình dung chất xơ giống như "phân bón" cho hệ vi sinh. Khi nguồn thức ăn này dồi dào, các vi khuẩn có lợi sẽ phát triển và tạo ra nhiều chất có ích cho cơ thể.
Không phải mọi loại thực phẩm đều có lợi cho hệ vi sinh
Nếu chất xơ giúp nuôi dưỡng lợi khuẩn thì một số kiểu ăn uống hiện đại lại có thể làm mất cân bằng hệ vi sinh.
Chế độ ăn kiểu phương Tây (Western diet) thường chứa nhiều:
Thực phẩm siêu chế biến.
Thịt chế biến sẵn.
Đường tinh luyện.
Chất béo bão hòa.
Đồ uống có đường.
Ít rau xanh và trái cây.
Bác sĩ Phương nhấn mạnh, đây là kiểu ăn ngày càng phổ biến tại Việt Nam, đặc biệt ở người trẻ và dân văn phòng.
Khi nguồn chất xơ giảm nhưng lượng đường và chất béo tăng cao, nhiều loài lợi khuẩn sẽ không còn đủ "thức ăn" để phát triển. Đồng thời, một số nhóm vi khuẩn khác có xu hướng tăng sinh mạnh hơn, làm thay đổi sự cân bằng của hệ vi sinh.
Sự thay đổi này không gây triệu chứng ngay lập tức. Tuy nhiên, nếu kéo dài trong nhiều năm, nó có thể góp phần thúc đẩy tình trạng viêm mức độ thấp kéo dài và làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh mạn tính.
Mỗi bữa ăn đều là một "lá phiếu" cho hệ vi sinh
Một điều thú vị là hệ vi sinh không phản ứng với một bữa ăn đơn lẻ mà chịu ảnh hưởng bởi mô hình ăn uống lâu dài.
Nếu hôm nay bạn ăn một bữa nhiều rau nhưng những ngày còn lại chủ yếu là thức ăn nhanh, hệ vi sinh sẽ không thay đổi đáng kể. Ngược lại, việc duy trì một chế độ ăn cân bằng trong nhiều tuần, nhiều tháng mới thực sự tạo ra sự khác biệt.
Chính vì vậy, thay vì tìm kiếm một "siêu thực phẩm" hay một loại men vi sinh có thể giải quyết mọi vấn đề, điều quan trọng hơn là xây dựng thói quen ăn uống lành mạnh mỗi ngày.
Không chỉ thức ăn, cách ăn cũng ảnh hưởng đến hệ vi sinh
Bên cạnh việc ăn gì, cách chúng ta ăn cũng góp phần định hình hệ vi sinh đường ruột.
Những thói quen như:
Ăn quá nhanh.
Bỏ bữa sáng thường xuyên.
Ăn khuya liên tục.
Tiêu thụ nhiều rượu bia.
Lạm dụng thực phẩm chế biến sẵn.
đều có thể làm thay đổi môi trường trong lòng ruột và ảnh hưởng đến sự phát triển của các nhóm vi sinh vật.
Ngược lại, ăn đa dạng thực phẩm, tăng lượng rau củ, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt giúp tạo điều kiện cho nhiều nhóm lợi khuẩn cùng phát triển. Một hệ vi sinh đa dạng thường được xem là dấu hiệu của một đường ruột khỏe mạnh.
Bữa ăn hiện đại của người Việt và những thay đổi của hệ vi sinh đường ruột
Ẩm thực Việt Nam vốn có nhiều ưu điểm như sử dụng đa dạng rau xanh, rau thơm, các loại đậu và trái cây. Nếu được duy trì hợp lý, đây là nền tảng tốt để nuôi dưỡng hệ vi sinh.
Tuy nhiên, cùng với quá trình đô thị hóa, khẩu phần ăn của nhiều người đã thay đổi đáng kể. Đồ ăn nhanh, nước ngọt, trà sữa, thực phẩm chế biến sẵn và thịt chế biến xuất hiện ngày càng nhiều trong bữa ăn hằng ngày, trong khi lượng chất xơ lại giảm dần.
Trong thực hành lâm sàng, các bác sĩ thường gặp những người bệnh than phiền đầy bụng, chướng hơi hoặc táo bón kéo dài. Khi trao đổi kỹ về chế độ ăn, không ít người nhận ra mình chỉ ăn một lượng rất ít rau xanh mỗi ngày nhưng lại sử dụng khá nhiều đồ uống có đường và thức ăn chế biến sẵn. Việc điều chỉnh lại khẩu phần ăn, kết hợp với điều trị khi cần thiết, thường giúp cải thiện triệu chứng đáng kể mà không phải lúc nào cũng cần dùng thêm nhiều loại thuốc.
Sức khỏe đường ruột không chỉ phụ thuộc vào việc bạn ăn gì hôm nay, mà còn được quyết định bởi hàng nghìn tỷ vi sinh vật đang âm thầm hoạt động mỗi ngày. Khi hệ vi sinh cân bằng, cơ thể tiêu hóa tốt hơn, hấp thu dinh dưỡng hiệu quả hơn và giảm nguy cơ mắc nhiều bệnh mạn tính. Ngược lại, một hệ vi sinh mất cân bằng có thể là mắt xích khởi đầu của nhiều vấn đề sức khỏe mà chúng ta thường không ngờ tới.
Tại Khoa Tiêu hóa – Bệnh viện Quốc tế Mỹ, chúng tôi không chỉ tập trung điều trị triệu chứng mà luôn cố gắng tìm hiểu nguyên nhân của bệnh. Với hệ thống nội soi Olympus hiện đại cùng kỹ thuật phân tích hệ vi sinh đường ruột từ mẫu phân khi có chỉ định, bác sĩ có thêm cơ sở để đánh giá toàn diện sức khỏe đường tiêu hóa và xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp cho từng người bệnh.
Nếu bạn đang gặp các triệu chứng tiêu hóa kéo dài hoặc muốn chủ động chăm sóc sức khỏe đường ruột, hãy đến Khoa Tiêu hóa – Bệnh viện Quốc tế Mỹ để được các bác sĩ chuyên khoa thăm khám và tư vấn.
Tài liệu tham khảo
Fan Y, Pedersen O. Diet–microbiota interactions in health and disease. Nature Reviews Microbiology. 2024;22. doi:10.1038/s41579-024-01068-4.
Valdes AM, Walter J, Segal E, Spector TD. Role of the gut microbiota in nutrition and health. BMJ. 2018;361:k2179. doi:10.1136/bmj.k2179.
----------------------
Đăng ký khám và tư vấn tại Bệnh viện Quốc tế Mỹ (AIH)
☎Hotline: 1900 3399 || (028) 3910 9999
🌏Website: www.aih.com.vn
📍Địa chỉ: (Lối vào 199 Nguyễn Hoàng) Số 6, Đường Bắc Nam 3, Phường Bình Trưng, TP. Hồ Chí Minh (Quận 2 cũ)
![[FREE REGISTRATION] SPECIAL OPPORTUNITY TO CONSULT WITH AN INTERNATIONAL ONCOLOGY EXPERT AT AIH](https://aih.com.vn/storage/event-dr-yasuo-150x150.png)
Leave a comment