Notification
THANK YOU FOR MAKING AN APPOINTMENT AT AIH.
Would you like to pre-register?
Please fill in the information below
Urgent
MẤT CÂN BẰNG HỆ VI SINH CÓ LIÊN QUAN NHƯ THẾ NÀO ĐẾN CÁC BỆNH MẠN TÍNH?
Theo Thạc sĩ, Bác sĩ Mai Viễn Phương, Trưởng Đơn vị Nội soi tiêu hóa, Bệnh viện Quốc tế Mỹ (AIH), nếu như trước đây, hệ vi sinh đường ruột chủ yếu được nghiên cứu trong các bệnh lý tiêu hóa như tiêu chảy hay hội chứng ruột kích thích, thì trong khoảng 10–15 năm trở lại đây, các nhà khoa học đã nhận ra rằng ảnh hưởng của hệ vi sinh còn vượt xa đường tiêu hóa.
Nhiều nghiên cứu cho thấy, khi hệ vi sinh mất cân bằng kéo dài (dysbiosis), cơ thể có thể rơi vào tình trạng viêm mức độ thấp nhưng kéo dài (chronic low-grade inflammation). Đây được xem là một trong những cơ chế góp phần làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh mạn tính.
Điều đó không có nghĩa rằng mất cân bằng hệ vi sinh là nguyên nhân duy nhất gây bệnh. Thay vào đó, đây là một mắt xích quan trọng trong mạng lưới các yếu tố bao gồm di truyền, chế độ ăn, lối sống, môi trường và tuổi tác.
Béo phì: Không chỉ do ăn quá nhiều
Bác sĩ Phương cho biết, trong thực hành lâm sàng, nhiều người thường nghĩ rằng béo phì đơn giản là hậu quả của việc ăn nhiều và ít vận động. Tuy nhiên, các nghiên cứu gần đây cho thấy hệ vi sinh cũng có thể ảnh hưởng đến cách cơ thể khai thác năng lượng từ thực phẩm.
Một số nhóm vi khuẩn có khả năng phân giải thức ăn hiệu quả hơn, tạo ra nhiều chất chuyển hóa giúp cơ thể hấp thu thêm năng lượng. Đồng thời, khi hệ vi sinh mất cân bằng, quá trình điều hòa cảm giác đói – no, chuyển hóa chất béo và phản ứng viêm cũng có thể bị ảnh hưởng.
Điều này giải thích vì sao hai người có chế độ ăn gần giống nhau nhưng khả năng tăng cân lại khác nhau. Dĩ nhiên, hệ vi sinh không quyết định hoàn toàn cân nặng, nhưng nó là một trong những yếu tố góp phần vào bức tranh tổng thể.
Đái tháo đường tuýp 2 và tình trạng kháng insulin
Một hệ vi sinh khỏe mạnh tạo ra nhiều axit béo chuỗi ngắn (SCFA), đặc biệt là butyrate. Những chất này giúp duy trì hàng rào bảo vệ ruột, giảm phản ứng viêm và hỗ trợ cơ thể sử dụng insulin hiệu quả hơn.
Ngược lại, khi lợi khuẩn giảm và hàng rào niêm mạc ruột suy yếu, một số thành phần của vi khuẩn có thể đi qua thành ruột vào máu, kích hoạt phản ứng miễn dịch và làm tăng tình trạng viêm toàn thân. Theo thời gian, quá trình này có thể góp phần thúc đẩy kháng insulin – một cơ chế quan trọng trong bệnh đái tháo đường típ 2.
Điều này cũng lý giải vì sao các chế độ ăn giàu chất xơ và thực phẩm có nguồn gốc thực vật thường được khuyến khích trong dự phòng và hỗ trợ điều trị đái tháo đường.
Gan nhiễm mỡ: Mối liên hệ giữa ruột và gan
Ruột và gan được kết nối trực tiếp với nhau thông qua hệ tĩnh mạch cửa. Mọi chất hấp thu từ ruột, bao gồm cả các chất chuyển hóa do vi khuẩn tạo ra, đều được vận chuyển đến gan.
Khi hệ vi sinh mất cân bằng, hàng rào bảo vệ ruột có thể trở nên "rò rỉ" hơn, tạo điều kiện để nội độc tố và các chất gây viêm đi vào gan. Điều này góp phần thúc đẩy quá trình viêm, tích tụ mỡ và xơ hóa gan.
Chính vì vậy, nhiều chuyên gia hiện nay xem trục ruột – gan (gut–liver axis) là một hướng nghiên cứu đầy triển vọng trong điều trị bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu.
Bệnh tim mạch: Đường ruột cũng có vai trò
Ít ai nghĩ rằng sức khỏe tim mạch lại có liên quan đến hệ vi sinh đường ruột. Tuy nhiên, một số vi khuẩn có thể chuyển hóa các chất có trong thịt đỏ, lòng đỏ trứng và một số thực phẩm khác thành trimethylamine (TMA). Sau đó, gan sẽ chuyển TMA thành trimethylamine N-oxide (TMAO).
Nồng độ TMAO cao đã được ghi nhận có liên quan đến tăng nguy cơ xơ vữa động mạch và một số biến cố tim mạch trong nhiều nghiên cứu. Mặc dù đây vẫn là lĩnh vực đang tiếp tục được làm rõ, nhưng phát hiện này cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa chế độ ăn, hệ vi sinh và sức khỏe tim mạch.
Ung thư đại trực tràng
Ung thư đại trực tràng là một trong những bệnh lý được nghiên cứu nhiều nhất liên quan đến hệ vi sinh.
Ở người khỏe mạnh, lợi khuẩn giúp tạo ra butyrate – nguồn năng lượng quan trọng cho tế bào niêm mạc đại tràng và có đặc tính chống viêm. Khi lượng vi khuẩn tạo butyrate giảm, môi trường trong đại tràng có thể thay đổi theo hướng bất lợi.
Bên cạnh đó, một số vi khuẩn được ghi nhận xuất hiện với tần suất cao hơn ở người mắc ung thư đại trực tràng. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa vi khuẩn là nguyên nhân trực tiếp gây ung thư. Các nhà khoa học cho rằng đây là mối quan hệ phức tạp, chịu ảnh hưởng đồng thời của chế độ ăn, yếu tố di truyền, lối sống và môi trường.
Điều chắc chắn là một chế độ ăn giàu chất xơ, hạn chế thịt chế biến sẵn và duy trì cân nặng hợp lý đều góp phần làm giảm nguy cơ mắc bệnh.
Những hiểu lầm phổ biến về men vi sinh
Bác sĩ Phương phân tích, sự quan tâm ngày càng lớn đối với hệ vi sinh cũng kéo theo sự bùng nổ của thị trường men vi sinh. Đáng tiếc là không ít thông tin trên mạng xã hội hoặc trong quảng cáo đã khiến nhiều người hiểu chưa đúng.
Hiểu lầm thứ nhất: Men vi sinh càng nhiều chủng càng tốt
Không có bằng chứng cho thấy sản phẩm chứa nhiều chủng vi khuẩn hơn sẽ luôn hiệu quả hơn. Mỗi chủng vi khuẩn có đặc tính riêng và chỉ một số chủng đã được nghiên cứu cho từng bệnh lý cụ thể.
Việc lựa chọn men vi sinh cần dựa trên tình trạng bệnh và bằng chứng khoa học, thay vì chỉ nhìn vào số lượng chủng được ghi trên nhãn sản phẩm.
Hiểu lầm thứ hai: Uống men vi sinh là đủ để phục hồi hệ vi sinh
Đây là quan niệm rất phổ biến.
Bạn có thể hình dung hệ vi sinh giống như một khu vườn. Men vi sinh chỉ giống như việc bổ sung thêm vài cây giống. Nếu đất khô cằn, thiếu nước và không có dinh dưỡng, những cây giống này khó có thể phát triển lâu dài.
Tương tự, nếu vẫn duy trì chế độ ăn ít chất xơ, nhiều đường và thực phẩm siêu chế biến, việc uống men vi sinh đơn thuần thường không mang lại hiệu quả bền vững.
Hiểu lầm thứ ba: Ai cũng nên uống men vi sinh mỗi ngày
Hiện nay, không có khuyến cáo nào cho rằng tất cả người khỏe mạnh đều cần sử dụng men vi sinh hằng ngày.
Trong một số tình huống như tiêu chảy do kháng sinh, viêm túi chứa sau phẫu thuật hoặc một số bệnh lý tiêu hóa cụ thể, bác sĩ có thể cân nhắc chỉ định các chủng men vi sinh đã được nghiên cứu.
Đối với đa số người khỏe mạnh, điều quan trọng hơn vẫn là xây dựng một chế độ ăn đa dạng, giàu chất xơ và duy trì lối sống lành mạnh.
Hiểu lầm thứ tư: Xét nghiệm hệ vi sinh là cần thiết cho mọi người
Phân tích hệ vi sinh đường ruột là một lĩnh vực rất hứa hẹn, nhưng vẫn đang phát triển.
Trong thực hành hiện nay, xét nghiệm này không phải là xét nghiệm tầm soát thường quy cho tất cả mọi người. Giá trị của nó cần được đánh giá trong bối cảnh triệu chứng lâm sàng, tiền sử bệnh và mục tiêu điều trị.
Với những trường hợp phù hợp, kết quả phân tích hệ vi sinh có thể cung cấp thêm thông tin để bác sĩ tư vấn về dinh dưỡng, lối sống hoặc xây dựng chiến lược điều trị cá thể hóa. Tuy nhiên, kết quả xét nghiệm không nên được diễn giải riêng lẻ hoặc dùng để tự điều trị nếu không có sự tư vấn của bác sĩ chuyên khoa.
Điều trị khi bệnh đã xuất hiện là cần thiết, nhưng chủ động phòng ngừa và phát hiện sớm những yếu tố nguy cơ luôn là cách tiếp cận tốt hơn cho sức khỏe lâu dài. Một chế độ dinh dưỡng khoa học, lối sống lành mạnh, cùng việc duy trì sự cân bằng của hệ vi sinh đường ruột có thể góp phần hỗ trợ sức khỏe tiêu hóa và giảm nguy cơ của một số vấn đề sức khỏe trong tương lai.
Tại Khoa Tiêu hóa, Bệnh viện Quốc tế Mỹ (AIH), việc đánh giá sức khỏe đường tiêu hóa được hỗ trợ bởi hệ thống nội soi Olympus hiện đại và kỹ thuật phân tích hệ vi sinh đường ruột từ mẫu phân. Các thông tin thu được có thể được xem xét cùng với triệu chứng, tiền sử và tình trạng sức khỏe tổng thể, giúp bác sĩ có thêm cơ sở để đưa ra khuyến nghị phù hợp với từng người bệnh.
Thay vì áp dụng một công thức chung cho tất cả, mỗi người có thể cần một hướng tiếp cận khác nhau dựa trên tình trạng sức khỏe và các yếu tố nguy cơ riêng. Chủ động hiểu rõ sức khỏe đường ruột cũng là một bước quan trọng để chăm sóc sức khỏe tiêu hóa một cách toàn diện.
Nếu bạn đang quan tâm đến sức khỏe đường ruột hoặc gặp những vấn đề tiêu hóa kéo dài, Khoa Tiêu hóa, Bệnh viện Quốc tế Mỹ (AIH) đồng hành cùng bạn trong quá trình thăm khám, đánh giá và chăm sóc sức khỏe tiêu hóa phù hợp với tình trạng của mình.
Tài liệu tham khảo
Fan Y, Pedersen O. Diet–microbiota interactions in health and disease. Nature Reviews Microbiology. 2024;22. doi:10.1038/s41579-024-01068-4.
Valdes AM, Walter J, Segal E, Spector TD. Role of the gut microbiota in nutrition and health. BMJ. 2018;361:k2179. doi:10.1136/bmj.k2179.
----------------------
Đăng ký khám và tư vấn tại Bệnh viện Quốc tế Mỹ (AIH)
☎Hotline: 1900 3399 || (028) 3910 9999
🌏Website: www.aih.com.vn
📍Địa chỉ: (Lối vào 199 Nguyễn Hoàng) Số 6, Đường Bắc Nam 3, Phường Bình Trưng (Quận 2 cũ), TP. Hồ Chí Minh
Leave a comment