Notification
THANK YOU FOR MAKING AN APPOINTMENT AT AIH.
Would you like to pre-register?
Please fill in the information below
Urgent
ĐIỀU TRỊ HỘI CHỨNG RUỘT KÍCH THÍCH (IBS) HIỆN ĐẠI: TỪ DINH DƯỠNG ĐẾN QUẢN LÝ STRESS
Thạc sĩ, Bác sĩ Mai Viễn Phương, Trưởng Đơn vị Nội soi tiêu hóa, Bệnh viện Quốc tế Mỹ (AIH) cho biết, điều trị hội chứng ruột kích thích (IBS) hiện nay đã có nhiều thay đổi. IBS là bệnh mạn tính, nhưng không đồng nghĩa với việc người bệnh phải sống chung với đau bụng, đầy hơi hay rối loạn đại tiện suốt đời.
Trong khoảng 10–15 năm qua, nếu trước đây việc điều trị chủ yếu tập trung vào thuốc giảm co thắt hoặc kiểm soát tiêu chảy, táo bón, thì hiện nay IBS được tiếp cận theo hướng toàn diện và cá thể hóa, kết hợp giữa thuốc, chế độ dinh dưỡng, điều chỉnh lối sống, quản lý stress và chăm sóc sức khỏe tinh thần.
Vì sao chỉ dùng thuốc thường không đủ?
IBS không phải là bệnh do một nguyên nhân duy nhất.
Triệu chứng của người bệnh chịu ảnh hưởng đồng thời bởi nhiều yếu tố:
Trục ruột – não.
Hệ vi sinh đường ruột.
Chế độ ăn.
Mức độ nhạy cảm của ruột.
Stress.
Giấc ngủ.
Thói quen sinh hoạt.
Do đó, nếu chỉ điều trị một yếu tố mà bỏ qua các yếu tố còn lại, hiệu quả thường không bền vững.
Đó là lý do các hướng dẫn điều trị của American College of Gastroenterology (ACG), American Gastroenterological Association (AGA) và British Society of Gastroenterology (BSG) đều nhấn mạnh cách tiếp cận đa mô thức, thay vì chỉ dựa vào thuốc.
Bước đầu tiên: Giúp người bệnh hiểu đúng về IBS
Một nghiên cứu thú vị cho thấy chỉ riêng việc người bệnh được bác sĩ giải thích rõ về bản chất của IBS cũng có thể giúp giảm đáng kể mức độ lo lắng và cải thiện triệu chứng.
Điều này nghe có vẻ đơn giản nhưng lại rất quan trọng.
Nhiều người lo sợ mình mắc ung thư vì đau bụng kéo dài.
Có người liên tục yêu cầu nội soi nhiều lần vì không tin rằng kết quả bình thường.
Khi hiểu rằng IBS là một rối loạn chức năng của trục ruột – não, không phải bệnh ác tính, người bệnh thường bớt lo âu hơn và hợp tác tốt hơn với quá trình điều trị.
Vai trò của chế độ ăn: Không phải cứ kiêng càng nhiều càng tốt
Thức ăn là một trong những yếu tố thường xuyên làm triệu chứng IBS bùng phát.
Tuy nhiên, điều thú vị là không có một chế độ ăn chung phù hợp cho tất cả mọi người.
Có người đầy bụng sau khi uống sữa.
Có người đau bụng sau khi ăn hành, tỏi.
Có người lại khó chịu sau khi ăn nhiều trái cây ngọt.
Điều trị hiện đại hướng đến việc xác định nhóm thực phẩm gây triệu chứng ở từng người, thay vì cắt bỏ hàng loạt thực phẩm một cách cực đoan.
Low FODMAP – Một trong những chế độ ăn được nghiên cứu nhiều nhất
Nếu hỏi đâu là phương pháp dinh dưỡng có nhiều bằng chứng nhất trong điều trị IBS hiện nay, câu trả lời là Low FODMAP.
FODMAP là nhóm carbohydrate chuỗi ngắn hấp thu kém ở ruột non, bao gồm:
Fructose dư thừa.\
Lactose.
Fructan.
Galacto-oligosaccharides.
Polyols như sorbitol và mannitol.
Khi đi xuống đại tràng, các chất này bị vi khuẩn lên men nhanh chóng, tạo ra nhiều khí và kéo nước vào lòng ruột.
Ở người khỏe mạnh, hiện tượng này thường không gây vấn đề.
Nhưng ở người mắc IBS, vốn đã có tình trạng tăng nhạy cảm nội tạng, lượng khí và dịch này có thể gây:
Đau bụng.
Chướng hơi.
Đầy bụng.
Tiêu chảy.
Nhiều nghiên cứu cho thấy khoảng 50–70% người mắc IBS có thể cải thiện triệu chứng khi áp dụng chế độ ăn Low FODMAP đúng cách.
Tuy nhiên, đây không phải là chế độ ăn kiêng suốt đời.
Low FODMAP gồm ba giai đoạn:
Giai đoạn 1: Hạn chế
Giảm các thực phẩm giàu FODMAP trong khoảng 2–6 tuần.
Giai đoạn 2: Thử lại từng nhóm
Từng nhóm thực phẩm được đưa trở lại để xác định đâu là nhóm gây triệu chứng.
Giai đoạn 3: Cá thể hóa
Xây dựng chế độ ăn lâu dài, chỉ tránh những thực phẩm thực sự không phù hợp với từng người.
Việc duy trì chế độ Low FODMAP quá nghiêm ngặt trong thời gian dài có thể làm giảm sự đa dạng của hệ vi sinh, vì vậy cần có sự hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.
Stress – "Kẻ kích hoạt" thầm lặng của IBS
Rất nhiều người bệnh nhận thấy một quy luật:
Khi công việc ổn định, bụng cũng ổn.
Nhưng chỉ cần:
Chuẩn bị thi cử
Chạy dự án.
Mất ngủ.
Lo chuyện gia đình.
thì IBS lập tức tái phát.
Điều này không phải ngẫu nhiên.
Stress có thể:
Làm tăng hoạt động của trục ruột – não.
Thay đổi nhu động ruột.
Làm tăng cảm nhận đau.
Góp phần thay đổi hệ vi sinh.
Vì vậy, quản lý stress là một phần của điều trị, không phải là lời khuyên mang tính động viên.
Các biện pháp đã được chứng minh có lợi bao gồm:
Tập thể dục đều đặn.
Thiền hoặc hít thở chậm.
Yoga.
Liệu pháp nhận thức – hành vi (CBT) ở một số người bệnh.
Cải thiện giấc ngủ.
Probiotic có vai trò như thế nào?
Sau khi hiểu vai trò của hệ vi sinh, nhiều người cho rằng chỉ cần bổ sung men vi sinh là đủ.
Thực tế không đơn giản như vậy.
Một số chủng probiotic có thể giúp:
Giảm đầy hơi.
Giảm đau bụng.
Cải thiện chất lượng cuộc sống.
Tuy nhiên:
Không phải tất cả các loại probiotic đều giống nhau.
Không phải người bệnh nào cũng đáp ứng.
Không có một sản phẩm nào phù hợp cho mọi trường hợp IBS.
Các hướng dẫn của AGA và ACG hiện vẫn cho rằng cần thêm nhiều nghiên cứu chất lượng cao để xác định chủng, liều và thời gian sử dụng tối ưu.
Do đó, probiotic nên được xem là một lựa chọn hỗ trợ, chứ không phải "thuốc chữa khỏi" IBS.
Thuốc vẫn giữ vai trò quan trọng
Điều trị hiện đại không có nghĩa là bỏ thuốc.
Thuốc vẫn là một phần quan trọng trong điều trị, với lựa chọn phù hợp theo thể IBS và triệu chứng của từng người bệnh.
Ví dụ:
IBS tiêu chảy có thể cần thuốc giảm tiêu chảy hoặc thuốc điều hòa nhu động.
IBS táo bón có thể cần thuốc nhuận tràng hoặc thuốc tăng tiết dịch trong ruột.
Người đau bụng nhiều có thể cần thuốc giảm co thắt hoặc thuốc điều hòa cảm nhận đau.
Một số trường hợp có lo âu hoặc tăng nhạy cảm nội tạng rõ rệt có thể được cân nhắc các thuốc điều biến thần kinh với liều thấp theo chỉ định của bác sĩ.
Điều quan trọng là không có một đơn thuốc nào phù hợp với tất cả mọi người.
Điều trị cá thể hóa – Xu hướng của y học hiện đại
Theo ThS.BS Mai Viễn Phương, một trong những thay đổi lớn nhất trong điều trị IBS hiện nay là xu hướng cá thể hóa, dựa trên đặc điểm và triệu chứng của từng người bệnh.
Hai người đều được chẩn đoán IBS nhưng có thể hoàn toàn khác nhau.
Một người chủ yếu tiêu chảy.
Người khác lại táo bón.
Có người triệu chứng liên quan rõ đến stress.
Có người lại nhạy cảm với sữa hoặc hành tỏi.
Có người đầy hơi sau mỗi bữa ăn.
Có người chỉ đau bụng khi mất ngủ.
Vì vậy, điều trị hiệu quả phải trả lời được những câu hỏi:
Triệu chứng nào làm người bệnh khó chịu nhất?
Yếu tố nào đang kích hoạt bệnh?
Chế độ ăn có phù hợp không?
Có dấu hiệu lo âu hoặc mất ngủ kéo dài không?
Có cần thay đổi lối sống?
Có cần dùng thuốc hay không?
Khi trả lời được những câu hỏi này, bác sĩ mới có thể xây dựng một kế hoạch điều trị phù hợp với từng cá nhân.
ĐIỀU TRỊ KHÔNG CHỈ NHẰM KIỂM SOÁT TRIỆU CHỨNG
Một quan niệm phổ biến trước đây là người mắc IBS chỉ cần dùng thuốc khi xuất hiện đau bụng hoặc triệu chứng tái phát.
Ngày nay, mục tiêu điều trị rộng hơn rất nhiều.
Chúng tôi mong muốn giúp người bệnh:
Ăn uống thoải mái hơn.
Làm việc hiệu quả hơn.
Không còn lo lắng mỗi khi đi công tác hoặc du lịch.
Ngủ ngon hơn.
Giảm số lần bệnh tái phát.
Nâng cao chất lượng cuộc sống lâu dài.
Bác sĩ Phương chia sẻ, nhiều người bệnh tìm đến sau nhiều năm điều trị ở nhiều nơi, mang theo không ít đơn thuốc và vẫn loay hoay với các triệu chứng tái diễn. Điều họ mong muốn đôi khi rất giản dị: “Chỉ mong một ngày được ăn một bữa cơm mà không phải lo đau bụng.”
Theo bác sĩ, những chia sẻ như trên cho thấy điều trị IBS không chỉ đơn thuần là bổ sung thêm một loại thuốc, mà cần một chiến lược toàn diện, phù hợp với triệu chứng và đặc điểm của từng người bệnh.
Tại Khoa Tiêu hóa – Bệnh viện Quốc tế Mỹ (AIH), điều trị IBS bắt đầu từ việc lắng nghe và thấu hiểu từng người bệnh. Mỗi người có hoàn cảnh và lối sống khác nhau, những yếu tố tưởng chừng không liên quan cũng có thể tác động đến trục ruột – não và hệ vi sinh đường ruột, từ đó ảnh hưởng đến triệu chứng IBS.
Vì vậy, kế hoạch điều trị cần được cá thể hóa cho từng người, kết hợp thuốc khi cần thiết với chế độ ăn phù hợp, điều chỉnh lối sống, quản lý stress và theo dõi lâu dài. Mục tiêu không chỉ là kiểm soát triệu chứng trong vài tuần, mà còn giúp người bệnh hiểu rõ cơ thể, chủ động quản lý bệnh và lấy lại sự tự tin trong công việc cũng như cuộc sống.
IBS là bệnh lý mạn tính, nhưng với phương pháp tiếp cận phù hợp và sự đồng hành giữa bác sĩ và người bệnh, nhiều người có thể kiểm soát tốt triệu chứng, duy trì công việc và tận hưởng cuộc sống mà không để các vấn đề tiêu hóa chi phối sinh hoạt hằng ngày.
Tài liệu tham khảo
Lacy BE, Pimentel M, Brenner DM, et al. ACG Clinical Guideline: Management of Irritable Bowel Syndrome. American Journal of Gastroenterology. 2021.
Vasant DH, Paine PA, Black CJ, et al. British Society of Gastroenterology Guidelines on the Management of Irritable Bowel Syndrome. Gut. 2021.
Ford AC, Sperber AD, Corsetti M, Camilleri M. Irritable bowel syndrome. The Lancet. 2020.
----------------------
Đăng ký khám và tư vấn tại Bệnh viện Quốc tế Mỹ (AIH)
☎Hotline: 1900 3399 || (028) 3910 9999
🌏Website: www.aih.com.vn
📍Địa chỉ: (Lối vào 199 Nguyễn Hoàng) Số 6, Đường Bắc Nam 3, Phường Bình Trưng (Quận 2 cũ), TP. Hồ Chí Minh
Leave a comment